Suwak

Zawsze, gdy przed zwężeniem drogi powstaje zator i dwa pasy zamieniają się w jeden, należy stosować jazdę na suwak i wykorzystywać kończący się pas aż do samego końca.

Dla przepustowości zwężenia nie ma większego znaczenia, czy kierowcy zaczną wpuszczać się 500 metrów przed końcem pasa, czy bezpośrednio przed zwężeniem. W obu przypadkach za zwężeniem pozostaje tylko jeden pas i to on wyznacza maksymalną liczbę pojazdów, które mogą przejechać. Znaczenie ma jednak sposób organizacji kolejki przed zwężeniem.

Gdy kierowcy włączają się wcześniej, pozostawiają pusty odcinek kończącego się pasa i nie wykorzystują całej dostępnej powierzchni jezdni. Korek staje się przez to fizycznie dłuższy i może blokować wcześniejsze skrzyżowania, ronda, zjazdy albo wjazdy. Jazda do końca nie zwiększa przepustowości samego zwężenia, ale zwiększa pojemność kolejki przed nim i skraca jej długość.

Koniec pasa jest również jedynym jasnym i jednakowym dla wszystkich miejscem łączenia ruchu. Przy wcześniejszym włączaniu jedni zmieniają pas 500 metrów przed zwężeniem, inni 200 metrów, a jeszcze inni jadą do końca. Powstaje długa strefa przypadkowych zmian pasa, hamowania i negocjowania pierwszeństwa. Przy prawidłowym suwaku wszystko odbywa się w jednym miejscu według prostej reguły: jeden pojazd z pasa kontynuowanego, jeden z pasa kończącego się.

Optymalnie oba pasy przed zwężeniem powinny być równomiernie wypełnione i poruszać się z podobną prędkością. Jeżeli jeden pas stoi, a drugi jedzie znacznie szybciej, oznacza to, że kierowcy nie korzystają z dostępnej jezdni w sposób uporządkowany. Wcześniejsze włączanie się nie likwiduje konieczności przepuszczania pojazdów — jedynie rozciąga ten proces na setki metrów i czyni go mniej przewidywalnym oraz chaotycznym.

Dlatego podczas zatoru należy dojeżdżać do końca zanikającego pasa i włączać się bezpośrednio przed zwężeniem. Nie jest to cwaniactwo ani omijanie kolejki. To optymalne wykorzystanie obu pasów i najbardziej klarowny sposób organizacji ruchu.

Jak wygląda ten manewr w praktyce

Wiele osób wyobraża sobie suwak jako precyzyjny manewr między stojącymi autami — jakby trzeba się było zatrzymać i czekać na lukę. To błędne wyobrażenie. Przy korku oba pasy toczą się powoli razem — zazwyczaj 10–30 km/h — i między autami tworzą się naturalne luki. Nikt się nie zatrzymuje. Włączenie się do ruchu wygląda dokładnie tak samo jak każda inna zmiana pasa: dopasowujesz prędkość do strumienia i wjeżdżasz w lukę. Jedyna różnica polega na tym, że robisz to przy samym zwężeniu, a nie 500 metrów wcześniej.

Patologia, którą wielu kierowców zna z polskich dróg — jeden pas stoi, drugi jedzie swobodnie, na końcu walka o miejsce — nie jest efektem suwaka. Jest efektem braku suwaka. Powstaje właśnie wtedy, gdy część kierowców wciska się wcześniej na pas otwarty i go blokuje, podczas gdy kończący się pas staje się szybszy. To zablokowanie jednego pasa przez niektórych kierowców jest przyczyną walki o miejsce na końcu.

Przepustowość a prędkość

Intuicyjnie wydaje się, że szybszy ruch oznacza większą przepustowość. To błąd. Przepustowość drogi opisuje równanie q = v × k, gdzie v to średnia prędkość, a k to gęstość — liczba pojazdów na odcinek. Przy wyższej prędkości kierowcy muszą utrzymywać większe odstępy, więc gęstość spada. Iloczyn nie rośnie w nieskończoność — ma maksimum przy umiarkowanej prędkości, która wytwarza się naturalnie przy zatorze. Podkręcanie limitu prędkości powyżej tego optimum nie zwiększy przepustowości, a może ją zmniejszyć przez dodatkowe fale hamowania przy każdym manewrze włączania.

Dlaczego na Zachodzie jest płynnie?

Wielu kierowców jeżdżących po Niemczech czy Austrii obserwuje, że tam przy zwężeniach kolumna praktycznie nie hamuje — kierowcy wcześniej tworzą luki, płynnie dopasowują prędkość i włączają się bez dramatów. I wyciągają z tego wniosek, że jakoby na Zachodzie nie jeżdżą do końca, więc suwak nie jest potrzebny. To błąd w rozumowaniu — myli skutek z przyczyną.

To, co obserwujemy na zachodnich autostradach, jest właśnie efektem powszechnej kultury suwaka. Tam każdy wie, że ma dojechać do końca i się włączyć — więc kończący się pas jest równie szybki jak otwarty, nikt go nie blokuje przez wcześniejsze wciskanie się, i nie ma walki o miejsce na końcu. Kolumna nie hamuje właśnie dlatego, że suwak działa na poziomie kultury, a nie jednorazowego manewru. W Polsce kończący się pas jest szybszy od otwartego — bo źle wychowani kierowcy stoją w kolejce na otwartym, zamiast jechać do końca. To odwrócony efekt niedziałającego suwaka.

Kultura głupoty

Niestety większość Polaków jest nierozgarnięta i tego nie rozumie — gdy widzą kończący się pas z daleka, to próbują się wciskać wcześniej i nie dojeżdżają do końca. W rezultacie pas kończący się jest szybszy niż otwarty, co wywołuje dodatkową frustrację u wszystkich. A to zwiększa liczbę wypadków, tylko że w innych miejscach, do których jadą ci wkurwieni kierowcy.

Wielu Polaków nie rozumie tego suwaka w ruchu drogowym. Więc zbadałem czy są na to jakieś badania. I tak, są! To jest dość powszechna kultura głupoty w ruchu drogowym. Zainteresowanym wskażę stosowne badania, więc proszę pytać.

Psychologia ruchu drogowego dość dobrze opisuje tę kulturę głupoty, a podręczniki grzeczniej nazywają ją „błędnymi normami społecznymi w sytuacjach kolejkowych”. W wielu krajach badania pokazują, że kierowcy intuicyjnie uważają wczesne zjeżdżanie z kończącego się pasa za kulturalne i współpracujące, a dojeżdżanie do końca i jazdę na suwak — za zachowanie egoistyczne i bezczelne, choć analizy przepływu jasno pokazują, że jest dokładnie odwrotnie: późne łączenie (tzw. zipper merge) zwiększa przepustowość o kilkanaście procent i potrafi skrócić kolejkę nawet o połowę.

To klasyczny konflikt między subiektywnym poczuciem sprawiedliwości w kolejce a obiektywną optymalizacją systemu: kierowcy uczą się lokalnej normy (np. „kto zjeżdża wcześniej, ten jest porządny”), internalizują ją jako moralny imperatyw, a potem reagują agresją na zachowanie, które jest zgodne z fizyką ruchu i podręcznikami inżynierii drogowej. W efekcie mamy zjawisko, w którym ludzie dobrze czują się z wyborem strategii, która psuje ruch — i bronią jej z przekonaniem, że walczą z cwaniactwem, podczas gdy fakty i liczby wskazują jasno, że należy dojeżdżać do końca zablokowanego pasa!

U nas zasady ruchu na suwak weszły do kodeksu drogowego bardzo późno, ledwo 7 lat temu. A Polacy nadal nie dojeżdżają do końca, wciskają się wcześniej, co powoduje, że kończący się pas jest szybszy od tego otwartego. To fascynujące jak głupota potrafi długo trwać!

Grzegorz GPS Świderski
t.me/KanalBlogeraGPS
Twitter.com/gps65